موضوع این مقاله در رابطه با مشکل شایعی است که در بین افراد عادی و ورزشکاران دیده می‌شود و خیلی افراد از آن رنج برده ولی به پزشک مراجعه نمی‌کنند و خود این مسئله و پیگیری نکردنش احتمال آسیب در ورزش را بالا برده. به همین دلیل بر آن شدیم تا به پاس همراهی و مهر شما، موضوعاتی را بررسی کنیم تا بتوان کمکی هرچند ناچیز برای شما دوستان گرامی باشد.

ضعف عضلانی شدید متعاقب تمرین سخت، رعایت نکردن اصل اضافه بار در تمرین، نداشتن خواب کافی، خستگی جسمی و روانی، کمبود شدید آب بدن، مصرف برخی داروها، مشروبات الکلی، تمریناتی که بدن به آن عادت ندارند و ... رخ می‌دهد.

علائم و نشانه‌ها

تمرینی که بدن به آن عادت ندارد.

علائمی که متعاقب یک دوره استراحت بعد از تمرین یک یا دو ساعته ظاهر می شود.

غالبا یک ورزشکار با خوردن یک وعده غذای پر از کربوهیدرات بعد از مسابقه یا تمرین شدید بدنی و متعاقب آن خواب شبانه، دچار یک ضعف عضلانی در روز بعد می‌شود که خوردن نوشیدنی مناسب و استفاده از پروتئین البته با توجه به رشته ورزشی آن خود می‌تواند در جلوگیری از این شرایط به خود کمک کند. ضعف و سستی که از ساق‌ها شروع و به بازوها یا سایر عضلات بدن پیشرفت می‌کند. خستگی شدید با ضعف عضلانی همراه است.

علل و عوامل خطرساز

پائین آمدن سطح پتاسیم گردش خون و سلول‌های عضلانی می‌تواند همراه حالات زیر ظاهر شود:

یک اختلال ارثی به نام فلج دوره‌ای که با سوخت و ساز سلولی عضلات تداخل دارد.

فقر حرکتی: زندگی ماشینی این روزها یکی از دلایل اصلی ضعف عضلات می‌باشد. افرادی که بیشتر وقت خود را در حال نشستن و یا نداشتن فعالیت بدنی سپری می‌کنند احتمالا با مشکلات ضعف عضلات مواجه خواهند شد.

بیماری‌های عصبی مانند آلزایمر، پارکینسون و ... یکی دیگر از دلایل ضعف عضلات است. این بیماری‌ها عملکرد سیستم عصبی را تحت تأثیر قرار می‌دهند و به تدریس عضلات را تضعیف می‌کنند. در این موارد، ضعف عضلات ممکن است به عنوان یکی از علائم اصلی بیماری ظاهر شود.

کمبود مواد مغذی: تغذیه نامناسب نیز می‌تواند عضلات را ضعیف کند. عضلات برای عملکرد بهینه، نیاز به مواد مغذی مانند پروتئین که بافت اصلی عضله می‌باشد، ویتامین‌ها، مواد معدنی و آمینو اسیدها دارند در صورتی که بدن کمبود این مواد را تجربه کند، عضلات به تدریج ضعیف می‌شوند و قادر به انجام وظائف به خوبی نخواهند بود. مصرف ویتامین D و کلسیم نیز نقش مهمی در پیشگیری و بهبود دارد.

عوامل سنی

با پیشرفت سن و کهولت، عضلات بطور طبیعی کمی ضعیف می‌شوند. بخصوص و در سالمندانی که ورزش جزو لایف استایل‌شان نبوده و درصد بالایی از این افراد دچار آسیب نیز می‌باشند این پدیده به نام ضعف عضلات پیری شناخته می‌شود که با تقویت عضلات و فعالیت منظم می‌توان آنرا کاهش داد.

تمرین بیش از حد در هوای گرم به همراه کمبود آب، سدیم و پتاسیم که منجر به اتلاف آب بدن می‌شود.

داروهای صُدر که باعث کاهش سدیم و پتاسیم از طریق کلیه‌ها می‌شود که کاهش سدیم مطلوب است اما کاهش پتاسیم بطور جدی عوارض جانبی غیر مطلوبی را به جا می‌گذارد که سبب اختلالات شدید در بدن می‌شود، پس بهتر است مصرف این داروها در هوای گرم کاهش پیدا کند.

نحوه پیشگیری

به منظور جلوگیری از کمبود پتاسیم میزان مصرف مایعات را افزایش داده و برنامه‌های تمرینی و مقدار مصرف داروها را در هوای گرم تعدیل کنید.

از ترکیب داروهای صُدر، الکل و تمرین شدید در طی هوای گرم اجتناب ورزید. این مواد می‌توانند کشنده باشند و سبب سکته و حملات تهدید کننده از بی نظمی نواخت قلبی (آریتمی) باشد که زندگی فرد را به خطر بیندازد.

غذاهای حاوی پتاسیم مصرف کنید.

اگر یک سابقه ضعف عضلانی حاصل از تمرین داشته باشید، قبل از تمرین شدید (با تجویز پزشک) از ترکیبات پتاسیم استفاده کنید.

سطح فعالیت تعدیل و تصحیح شود.

چه باید کرد؟

معیارهای تشخیصی

مشاهده علائم (تنفس – نبض – فشار خون – درجه حرارت – سطح هوشیاری – وضعیت پوست – قطر مردمک‌ها – شرایط فیزیکی) در بررسی فرد مهم می‌باشد. احساس کرختگی، بی حالی، ضعف، ناتوانی، تنفس سخت، به شماره افتادن نفس، نبض کند و یا تند، فشار خون بالا و یا پائین افت درجه حرارت بالا و یا پائین – ضعف و بی حالی، رنگ پریدگی و یا حتی گُر گرفتگی با توجه به سن، جنس، محیط، فصل، تمرین و ... مهم می‌باشد و از فردی به فرد دیگر با توجه به موارد گفته شده متفاوت می‌باشد.

گرفتن شرح حال و معاینه جسمانی توسط پزشک

آزمایش خون (بعضی اوقات) جهت اندازه‌گیری سطح پتاسیم

الکترومیوگرافی

روند طبیعی بیماری: با تعدیل در برنامه تمرینی (رعایت اصل اضافه بار، با توجه به سابقه تمرینی، وضعیت سلامت بدن، فصل، محیط، آب و هوا، منطقه جغرافیایی، داشتن و یا نداشتن آسیب بدنی و ...) می‌توان به بهبود آن کمک کرد.

مصرف ترکیبات پتاسیم و اجتناب از اتلاف آب بدن بدون عوارض دراز مدت قابل درمان و پیشگیری می‌باشد. جلوگیری از تعریق بیش از حد نیز راه حل دیگری است.

گرفتن ماساژ ریلکسی توسط ماسور متبحر: ماساژ باعث ایجاد توازن و تعادل در عملکرد عضلانی، رفع تنش‌ها و گرفتگی عضلات، ایجاد در آرامش، رفع خستگی بین بافت‌های عضلانی، دفع سریع سموم و تولیدات مضر ناشی از سوخت و ساز سلول‌ها به ویژه اسید لاکتیک. همچنین ماساژ باعث تغذیه عضلات شده و به دنبال انقباض عضله، حرکت مایع میان بافتی را تسریع می‌کند. در هنگام استفاده از ماساژ تعادل اسیدی-بازی عضلات حفظ می‌شود و استفاده از روغن مناسب برای بهبود این ضعف قطعا موثر می‌باشد.

جراحی برای این اختلاف مفید نبوده و ضرورتی ندارد.

عوارض ممکن

• ضعف دائم گروه‌های عضلانی
• احتمال عود عارضه به علت کنار گذاشتن برنامه تمرینی
• درد عضلات در ناحیه‌ای خاص و یا حتی در سراسر بدن

نحوه درمان

توجه: از دستورات پزشک که مکمل درمانی می‌باشد پیروی کنید، که درمان پزشکی به طور اختصاصی و بر اساس اختلال موجود بوجود آمده انجام می‌شود.

نکته مهم: در صورتیکه ضعف عضلانی در بیشتر موارد هنگام تمرین به شما دست می‌دهد، بدون شک مراجعه به پزشک اولین راه درمان می‌باشد تا با بررسی علمی و دقیق ریشه بیماری مشخص شود.

کاهش قدرت عضلانی در انجام فعالیت‌های ساده روزمره

افزایش مصرف مواد پر پتاسیم مانند لوبیا سفید، عدس، چغندر، اسفناج، پرتقال، موز، آووکادو، ماست، کدو حلوایی، سیب زمینی و غذاهایی که حاوی پتاسیم طبیعی مانند گوشت، ماهی، حبوباتی در بهبود وضعیت پتاسیم در بدن به ما کمک می‌کند.

• چاقی و اضافه وزن نیز یکی از دلایل دیگر ضعف عضلات می‌باشد.
• کم نوشی و کمبود مایعات که مهمترین آن آب می‌باشد و نقش مهم و حیاتی در بدن ایفا می‌کند، می‌تواند جبران کننده پتاسیم باشد.
• بعد از تمرین شدید از غذاهای غنی از کربوهیدرات استفاده نکنید.
• در مرحله دارو درمانی پزشک ممکن است از ترکیبات پتاسیم برای درمان این عارضه استفاده کنند که با توجه به شرایط فرد تجویز دارو صورت می‌گیرد.
• در مورد داشتن فعالیت: از ضعف عضلانی ناشی از تمرین تکرار شود لازم است تا به به سطح فعالیت قبلی باز گردید.

رژیم غذایی

در صورت کمبود پتاسیم، غذاهای غنی از پتاسیم نظیر زرد آلو، حبوبات، عدس، هلو، موز، بادام زمینی، پسته، میوه جات، خانواد مرکبات و سبزیجات تازه مصرف کنید.

غذاهای غنی از کربوهیدرات در نگهداری و رسیدن به سطح مطلوبی از آمادگی و سلامت مفید واقع خواهند شد، معذالک 3 تا 5 ساعت قبل از مسابقه غذا نخورید.

مهمترین راه در پیشگیری و درمان

انجام تمرینات ورزشی منظم ب ویژه تمرینات مقاومتی که عضلات را تقویت می‌کنند، می‌تواند از ضعف عضلات جلوگیری کند. این تمرینات شامل انجام وزنه برداری، تمرینات با وزن بدن و تمرینات مشابه هستند. افزایش انعطاف‌پذیری در کنار تمرینات مقاومتی به بهبود شرایط کمک بسزایی دارد.

پیشگیری بهتر از درمان است

با ورزش کردن قبل از ایجاد عارضه می‌توان از بسیاری از بیماری‌ها پیشگیری کرد که شایع‌ترین آنها ضعف عضلات می‌باشد. بیاییم برای داشتن بدنی سالم و حال بهتر ورزش کنیم تا از درمان در آینده جلوگیری کنیم.